آداب تربیت فرزند از منظر اسلام

تربیت عقلانی و آموزش ارزشهای عقلی در الگوی تربیتی اسلام، همسو و هماهنگ با تربیت قلب، تزکیه نفس و تربیت معنوی به دست میآید. تعقل و تفکر اگر فقط بهوسیله ذهن انجام گیرد، در زمره فعالیتهای ذهنی و بالاتر از تخیل و توهم قرار میگیرد (کلینی،1407ق،1،12)؛ ولی اگر بهوسیله قلب انجام گیرد، در زمره فعالیتهای قلبی و از متعالیترین ارزشهای انسانی خواهد بود که انگیزهساز، تحولآفرین و باعث رشد عاطفی و انقلاب معنوی است. مطالبی که در ادامه مقاله بیان میشود، تصویر روشنتری از الگوی تربیتی اسلام برای تربیت عقلانی ارائه میدهد. گویی نوار مغز کودک، همه رفتار آنها را ثبت و ضبط کرده و این سرمایه علمی، برای تشکیل شخصیت وجودی او و بلکه برای زمینهسازی پذیرش تذکرات تربیتی مورد نیاز، موثر است.ارتباط با خداوندوالدین و مربیان باید کودک را از آغازین روزهای زندگی که نیروی پذیرشش بیدار میشود، با مبدأ هستی آشنا کرده و خدای متعال را به او بشناسانند. برای انجام این پروژه، هم به معلمان کارکشته و کارآزموده و هم به متون درسی مناسب نیاز است؛ بههمین دلیل لیپمن و همکاران او در ارائه طرح فلسفه برای کودکان که با عنوان (Philosophy for children) و علامت اختصاری (P4C) یا (فبک) شناخته میشود، غیر از کتابهای راهنمای معلمان، به تدوین کتابهای مفیدی به عنوان متن درسی برای این نوع کلاسها اقدام نمودند.

گنجهای پنهانی عقلها را آشکار و شکوفا سازد (رضی،1387، خطبه 1، 43)؛ إثاره در لغت عرب از ریشه «ثور» به معنای إنبعاث، برانگیختن، بلندکردن و آشکارکردن است؛ «ثار الغبار»، یعنی گرد و غبار برخاست (ابنفارس، 1411 ق، 1، 395؛ الجوهری، اسماعیل، 1404ق،2، 606؛ الفیومی،1414ق، 87) ؛ انقلاب، قیام، نهضت و جنبش را نیز به همین مناسبت ثوره میگویند؛ دفینهها و گنجینههای عقلی نیز، همان ارزشهای عقلیاند. گستردگی توصیف اسلام از تفکر و تعقل، گشودن باب وسیعی از ارزشهای عقلی، آموزش ضمنی و تدریجی ارزشهای عقلی بر اساس اولویتهای یادگیری سنین مختلف و کاربرد طیف وسیعی از روشهای بینشی، علاوه بر روشهای گرایشی و رفتاری برای آموزش تفکر به فرزندان، نشاندهنده تمایز اساسی الگوی اسلامی تربیت فکری و عقلانی با الگوهای سکولار، بهویژه طرح آموزش فلسفه به کودکان است. بیانات مقام معظم رهبری دام ظله در نشست اندیشههای راهبردی با موضوع الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. والدین آگاه باید با لباسهای شاد و متفاوت در رنگهای متنّوع و استفاده از خلاّقیت به او بفهمانند که حجاب، زیباییهای او را کم نکرده است.

با توجه به این معنا، ارزشهای عقل نظری در ارتقای مهارتهای فکری و ظرفیتسازیهای ذهنی خلاصه میشوند. در کتاب «روانشناسی اجتماعی» میگوید: بر اساس پژوهشی که «بروکنر» و «هولتن» در سال 1978، در دو گروه آزمایش و گواه انجام دادند, این نتیجه به دست آمد که کسانی که عزت نفس بالایی دارند، نه تنها کمتر از کسانی که از عزت نفس پایین برخوردارند، دچار افسردگی میشوند بلکه کمتر از آنان دچار اختلالات عصبی و بیخوابی شده و کمتر از آنان به اعتیاد و الکلیسم کشیده میشوند. را در فضایی آزاد دموکراتیک، تنها راه حفظ عقلانيت دانسته، منشپروري، سیرتآموزی و آموزش ارزشهای دینی و اخلاقی را سركوبگر عقلانيت، خلاقيت و تفكر انتقادي دانستهاند (خطیبی،1391،9-13). از نکات کلیدی در تربیت فرزند از نظر بهترین دکتر روانشناس در کرج و بررسی تربیت فرزند از نظر اسلام و روانشناسی برقراری ارتباط با فرزند است که این مهم با گوش دادن می تواند اتفاق بیفتد. ارزشهای عقلی در الگوی اسلامی بر اساس تقسیم عقل به دو قسم نظری و عملی و با در نظر گفتن رابطه ذهن و قلب، به “ارزشهای عقلی نظری و عملی” تقسیم میشوند. روش اسلام در تربیت کودک، محبت و پند و نصیحت توأم با مدارا و احتیاط است که باید در عین حال دلنشین و مؤثر باشد.

تفاوت مهم دیگر، الگوی اسلامی تربیت عقلانی با الگوهای رایج، تفکیک مفهوم تربیت ذهنی از تربیت عقلانی است. در میان تحقیقات اندک موجود، جای خالی اثری که بین این دو نگاه را جمع کند به چشم میخورد؛ از اینرو در سالهای اخیر، تدوین الگوی اسلامی تربیت عقلانی با رویکردی تطبیقی در دستور کار مرکز حوزوی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت قرار گرفته که این مقاله، بخش کوچکی از این پروژه تحقیقاتی است که به مقایسه الگوی اسلامی با برنامه غربی تربیت فکری و عقلانی میپردازد؛ روشن است که ارائه کامل و جزئینگر الگو در قالب مبانی، اهداف، اصول، روشها، عوامل و موانع از حوصله این نوشتار خارج است. فرزند انسان نتیجه آمال و آرزوهای او می باشد؛ زیرا که او ثمره حیات وی محسوب می گردد که به عنوان جانشین در روی زمین باقی می ماند. در این میان، آنچه الگوی اسلامی تربیت عقلانی را متمایز میسازد، معرفی عقل به عنوان منبع دینی و گشودن بابی گسترده از ارزشهای عقلی به روی انسان است. از این قطعات تاریخی، استفاده میشود که حضرت علی (ع) و فاطمه زهرا (سلام اللّه علیه) ا علیرغم تمام مشکلات و گرفتاری­های موجود، در برخورد با کودکان، خود را خوشحال و خندان نشان می­دادند.

دیدگاهتان را بنویسید