آداب تربیت فرزند از منظر اسلام

امام به همین منوال فرمایش خود را ادامه داد، تا رسید به هفت سهم. «مدرکبنهزهاز گوید: امام صادق(ع) فرمود: ای مدرک، خدا رحمت کند بندهای که محبت مردم را بهسوی ما جلب کند؛ پس از سخنان ما آنچه در سطح درک و شناخت ایشان است برای آنان نقل و از نقل سخنانی که از سطح فهم آنان فراتر است، خودداری کند». ابوالحسن علی فصیحی استرآبادی (متوفی ۵۱۶) که به دلیل پایبندی به مذهب تشیع از نظامیه اخراج شده بود تدریس را در خانهاش ادامه داد. حقیقت این بود که آنان به دلیل کمظرفیتی، مطالب یونس را دربارة امامت و ولایت برنتابیده و دچار کجفهمی شده بودند. این نکته دربارة دانش و شناخت نیز جاری است، به این معنا که اگر از پیش، آمادگی برای درک و شناخت مسئلهای وجود نداشته باشد، انسان آن را هضم نمیکند و در نتیجه نمیپذیرد و یا بد میفهمد و دچار کجفهمی میشود؛ آنگاه عامل پدید آمدن آسیبهای جدی و عمیقی در فرد میگردد و عقاید و باورهای وی را سست و متزلزل میسازد. برخی هم تربیت را به طور خلاصه عبارت از ایجاد تغییرات مطلوب دانستهاند. آنگاه فرمود: آیا به شما نگفتم سخن من سخت و دشوار است؛ جز دانشمندان آن را نمیفهمند؟

فرمود: وای بر شما، سخن من سخت و دشوار است؛ جز دانشمندان آن را نمیفهمند. با مردم به آن مقدار که توان فهم و شناخت دارند، معاشرت کنید و از آنچه (تحمل درکشان را ندارند و) انکارش میکنند، وانهید و آنان را به روی خود و ما واندارید؛ زیرا (فهم و پذیرش) امر ما دشوار و سخت است و بهجز فرشته مقرب یا پیغمبر مرسل یا بندهای که خداوند دل او را به ایمان آزمایش کرده (و ایمانش پذیرفته) شده است، تحمل نتواند کند. مثلاً میشنویم که پدری ساعتها بچهاش را به خاطر خطاییکه انجام داده است در یک اتاقی زندانی و یا بعضی از پدران وقتی که میبیند که فرزندانشان مخالف دستوراتشان حرکت میکنند آنها را زنجیر میکنند و به یک ستونی میبندند … خداوند هرکه را هر هفت سهم داد، پس او کامل است و همة ایمان را پذیرفته است؛ و به برخی مردم یک سهم داد و به برخی دو سهم و به بعضی سه سهم.

یک اتفاق بدی که افتاده، نسلهای گذشته میدانستند به دو دلیل چه کار کنند. به دلیل شباهت بین این دو اصل، مباحث مشترکی بین آنها وجود دارد که از تکرارشان در اینجا خودداری و بیشتر به دلایل اسلامی آن پرداخته میشود. فرمود: آری، و دلیلش این است که: مردی از امام مسئلهای پرسید، آن حضرت جوابش گفت. امام در جواب فرمودند: «زنی که در حال نماز است میتواند کودک خود را، در حالی که تشهد میخواند، شیر بدهد»؛39 علیبنجعفر، برادر امام موسیبنجعفر(ع)، میگوید: از آن حضرت دربارة زنی که به نماز ایستاده و فرزند او در کنارش گریه میکند پرسیدم آیا جایز است در حالی که نشسته کودک را در بغل بگیرد و به دامن خود بنشاند و او را آرام کند و شیر بدهد؟ خرج زندگی را بدهد، نتواند از زیرش در برود. خداوند مردم را بر همین منوال تفاوت گذاشت، تا اینکه به آخرین گروهشان هفت سهم داد. امام صادق(ع) فرمود: بهراستی خداوند عزوجل ایمان را بر هفت سهم نهاده است: نیکوکاری، راستگویی، اعتقاد محکم به خدا و دین، خشنودی به قضای پروردگار، وفا به عهد و پیمان، داشتن دانش، بردباری.

امام علی(ع) به در (خانه) فرمود: ای در، ایشان را نگهدار. آنان غضبناک شدند و گفتند علی کافر شده است، و از جا برخاستند (که بروند). یکی از حساسیت­های کودکان جانبداری و توجه خاص پدر و مادر به یکی از فرزندان دیگر است که در روایات بر رعایت عدالت و مساوات بین فرزندان و محبت کردن، هدیه دادن و توجه نمودن به خصوص توجه به حساسیت بیشتر دختران در این مورد تأکید شده است. از دیگر اموری که در سالم سازی محیط رشد فرزندان تأثیر فراوان دارد، آموزش بسیاری از مسائل ضروری برای زندگی کودک از وظایف و حقوق و حدود، معاشرت با افراد و آموزش رفتارها و روحیات صحیح اخلاقی متناسب با رشد و سن او است. یکی از عوامل مؤثر در تربیت فرزند، شیر دادن به اوست. روانشناسان بر این باورند که کودکی، مهمترین مرحله یا تنها مرحله شکلگیری شخصیت است و مادر نیز اثرگذارترین فرد در فرآیند تربیت کودک است و به یقین، برای جلوگیری از آسیبهای ناخواسته تربیتی که از عوامل کنترلناپذیر برونی در مراحل دیگر رشد بهویژه دوره نوجوانی و جوانی برمیخیزند، ایمنسازی شخصیت کودک در برابر این آسیبها، حساسیت نقش مادر را در موفقیت و پیشرفت فرزند دو چندان میکند.

دیدگاهتان را بنویسید